IPGAL

Mersin’in Yanpar köyünde bu söz çok sık kullanılır Sözün Yapı ve anlamını aşağıdaki şekilde açıklayabiliriz.

Önce sözlüklere bakalım

Derleme Sözlüğü:

Ibkal: talih

Iblık: A) 1-Erkekliği olmayan, hadım

2- Enenmiş horoz

B) Şişman, semiz

C) Çok tuzlu

Ipılak: Işılak

Işılak: Parlak

Ipılamak: parlamak, parıldamak

Ipıldak: Parlaklık veren şey

Ipıldamak: a) ıpılamak

b) hafif ışık titreyerek parıldamak

Ipılık: hafif ateş

Ipıl-ıpıl: 1-pırıl-pırıl

2-Işığın yanıp sönmesini yada hafif yanmasını anlatır

Ipıpras: uygun, tastamam

İpras gelmek: tam gelmek, uygun gelmek

İpsala: işsiz, tembel

İptil:önce, evvel

İpti:Önce, ilk

İpil: parlak

Divanı Lügat-it Türk:

İprük: içerisine peklik gelene-içini sürdürmek için- yoğurt ile süt karıştırılarak verilen ilaç

Yipar (Yıpar): misk

Yipin: koyu kırmızı, kızıl

Yipkil: erguvan renginde olan

Yipkin: menekşe rengi, erguvan renginde olan; konur, koyu kırmızı

Bayın: koyu kırmızı, gelincik çiçeği rengi

Yibin: bayın

Bayın: Koyu kırmızı. Gelincik çiçeği renginde olan herhangi bir şey. Şu savda dahi gelmiştir.: “kılnu bile kızıl kedher, yaranu bilse yaşıl kedher= nazlanmayı bilse kızıl giyer, yaranmayı bilse yeşil giyer,” (kadın yaranmayı ve kırışmayı bilse kırmızı ipekli giyer; yaranmayı ve gözeneliği bilse kırmızı ipek giyer). Bu renklerle erkek kadını daha iyi tutar, demek istiyor.

Derleme sözlüğünde:

İbcek: bölüşülen bir şeyi almak için çekilen kura

İbez: gelişmemiş cılız buğday

İbicek atmak: kura çekmek

İbiçek: kura

İbiği kızarmak: 1- benzine kan gelmek, sağlığı düzelmek

2- tavuk ve horoz kuvvetlenmek, semirmek

3-cesaretlenmek

4-çocuk buluğa ermek

5- Tavuğun ibiği kızararak yumurtlayacak durumda olduğu belli olmak

İbik:köşe, kenar, uç

İbimek: gelişmek, büyümek

İbimek: çok kötü kokmak

İbitmek: kokutmak

İbitmek:ışlatmak

İbitmek:büyütmek, korumak, esirgemek

Bütün yukarıdaki sözlerden çıkan sonuç “ıpkal” sözünün ıp(b)+mak dilinden çıktığıdır

Ib+mak fiili korumak, esirgemek anlamına geliyor.

Ib+mak fiil köküne “ık” ve ona da “al” eki gelerek “ıpkal” oluyor.

Ib+ık+al       ıb+k+al          ıbkal

Ibık: korumuş, esirgemiş, geliştirmiş

Ibık+al: koruyucu, esirgeyici, geliştirici

Bugünkü Türkçe ile koruyucu meleği demektir.

“ıpkalım yok” demek “talihim yok, koruyucum yok, esirgeyicim yok, geliştiricim yok” anlamına geliyor.

Ipkal ve tutkal sözlerinin yapıları birbirlerine benzer.

Tut+uk+al    tut+k+al       tutkal

Ip+ık+al       ıp+k+al        ıpkal

Tutkal sözü tutmak fiil kökünden türemiş olup tutucu-yapıştırıcı verdiği gibi.

Ipkal sözü de ıpmak fiil kökünden türemiş olup koruyucu, esirgeyici, geliştirici anlamını veriyor.

Kangal sözünün yapısı da ıpkal sözünün yapısı gibidir.